ऑटिझम

ऑटिझम

हल्ली वारंवार कानावर येऊ लागलाय हा शब्द. नेमके काय आहे हे? .....

 ही मुले इतर मुलांसारखी खेळतात, उड्या मारतात, किंबहुना इतर मुलांपेक्षा कधी कधी जास्त ऊंचावर चढतात, उड्या मारतात, अ‍ॅक्टीव्ह असतात.  दीड दोन वा तीनएक वर्षाचे झाले की काही मुले वेगळे वागत आहेत असे आपल्याला जाणवते. वेगळे म्हणजे कसे?हाक मारली तरी लक्ष न देणारे, बोटाने खाणाखुणा न करणारे, खूप प्रकाश पाहिल्यावर गोंधळणारे मूल तुम्ही पाहिले आहे का? अशा मुलांकरता 'स्वमग्न' असा शब्द आहे. ऑटीझम ही एक मुळात Neurological Disorder आहे

एप्रिल महिना हा “वर्ल्ड ऑटिझम अवेअरनेस मंथ”, तसेच २ एप्रिल हा “वर्ल्ड ऑटिझम अवेअरनेस डे” म्हणून ओळखला जातो. त्या निमित्ताने ‘ऑटिझम’विषयीच्या जनजागृतीसाठी जगभरात ठिकठिकाणी अनेक कार्यक्रम/उपक्रम राबवले जातात. अर्थात अमेरिका आणि इंग्लंड इत्यादी देशांच्या तुलनेत भारतात ह्या अवस्थेबद्दल बरीच उशिरा जनजागृती झाली आहे. केवळ गेल्या काही दशकांमध्येच ‘ऑटिझम’ विषयी आपल्याकडे माहिती होऊ लागलीय. ‘माय नेम इज खान’, ‘बर्फी’, इत्यादी चित्रपटांमधून ह्या विषयाचा उल्लेख झालाय. पण अजूनही भारतात ‘ऑटिझम’ विषयी पुरेशी जनजागृती झालेली नाही हे वास्तव आहे. 

ऑटिझमची व्याप्ती

आजच्या परिस्थितीत ही जनजागृती होणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे. अनेक कारणे आहेत त्यासाठी. पण सर्वात महत्वाचे म्हणजे ‘ऑटिझम’ची दिवसेंदिवस वाढत जाणारी व्याप्ती. गेल्या चाळीस वर्षांमध्ये ह्याची वाढ फारच झपाट्याने झालीय. १९७५ साली ५०००:१ हे प्रमाण होते तर १९९५ मध्ये ते प्रमाण ५००:१ असे झाले. आणि आज तेच प्रमाण ५८:१ इतके झाले आहे. ह्या वाढीबद्दल नेमके कारण अजून सुस्पष्ट झालेले नाही. पण वातावरणामधील प्रदूषण, कृत्रिम खाद्यपदार्थ, कुटुंबव्यवस्थेमधील बदल ह्या काही संभाव्य कारणांबरोबरच त्याबद्दल हळूहळू निर्माण होणारी जागरुकता हेही एक कारण असू शकेल.

असे असले तरी अजूनही भारताच्या बहुतांश भागात, विशेषतः ग्रामीण भागात ह्याबद्दलच्या पुरेशा माहितीच्या अभावामुळे ‘ऑटिझम’ असलेल्या मुलांची गणना ‘मतीमंद’ मुलांमध्ये गणली जाते. (‘ऑटिझम’ आणि मतिमन्दत्व ह्या दोन्ही संपूर्णपणे वेगळ्या गोष्टी आहेत.)

ह्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाच्या अशा वैद्यकीय आणि शैक्षणिक क्षेत्राच्या अभ्यासक्रमात अजूनही ह्याबद्दलच्या माहितीचा पुरेशा विस्तारित आणि सखोल प्रमाणात अंतर्भाव केला गेलेला नाहीये. तसेच ह्या अवस्थेच्या निदानासाठी कुठलीही वैद्यकीय चाचणी सध्या तरी अस्तित्वात नाहीये. तज्ञांच्या मदतीने काही प्रश्नावलींच्या आधारेच केवळ ह्या अवस्थेची शक्यता वर्तवता येऊ शकते. ऑटिझम असलेल्या मुलांचे प्रमाण मुलींच्या तुलनेत चौपट असते. ऑटिझम कुणालाही होऊ शकतो; तो देश, धर्म, सांपत्तिक स्थिती, बौद्धिक कुवत पाहत नाही.   

‘ऑटिझम’ हा काही रोग अथवा कुठला मानसिक आजार नाही. ‘ऑटिझम’ ही एक अवस्था आहे जी मेंदूच्या काही विशिष्ट रचनेमुळे प्राप्त होते. त्यामुळे त्यावर औषधोपचार असा काहीही नाही. केवळ लवकरात लवकर होणारे निदान आणि त्यानंतर त्वरित चालू केलेले तीव्र प्रशिक्षण हाच प्रभावी मार्ग आहे.

जन्मतःच मुलाला ‘ऑटिझम’ असतो. पण तो स्पष्टपणे लक्षात यायला सर्वसाधारणपणे ३ वर्षांचा कालावधी लागतो. अगदीच तीव्र स्वरूपाचा असेल तर अथवा पालक पुरेसे जागरूक असतील तर हे लवकरही लक्षात येऊ शकते. बालरोगतज्ञ मुलाच्या पालकांबरोबर एका प्रश्नावलीच्या (M-CHAT) आधारे चर्चा करून साधारण १८ महिन्याच्या बालकाबद्दल ‘ऑटिझम’चे संभाव्य निदान करू शकतो. तसेच जर ही अवस्था फारशी तीव्र नसेल तर लक्षात यायला बराच उशीर होऊ शकतो. काहींची ही अवस्था तर नेमकी लक्षातच येत नाही आणि ते मूल बिचारे आयुष्यभर धडपडत राहते. एकदा निदान झाल्यावर जितक्या लवकर मुलाबरोबर प्रशिक्षण सुरु होईल तितकी त्या मुलाची अडचण कमी होण्यास मदत होऊ शकते. विशेषतः मुलाच्या वयाची पहिली पाच वर्षे ह्यासाठी अत्यंत महत्वपूर्ण असतात. ह्या काळात जर मुलाला तीव्र स्वरूपाचे नियमित प्रशिक्षण मिळू शकले तर ‘ऑटिझम’मुळे निर्माण झालेल्या अडचणींवर निश्चितच मात करता येऊ शकते.

‘ऑटिझम’ हा शब्द मुळात ‘Autos’ ह्या ग्रीक​ शब्दापासून बनलाय. ज्याचा अर्थ आहे “a person lost in his/her own world”. मराठीमध्ये त्याला ‘आत्ममग्न’ अथवा ‘स्वमग्न’ असे संबोधले जाते.

----

ह्या अवस्थेचा कोणतीही गोष्ट समजून घेण्याची क्षमता, विचार करण्याची पद्धत, इतरांशी संवाद साधणे, इत्यादी दैनंदिन जीवनावश्यक गोष्टींवर परिणाम होतो.

  • ‘ऑटिझम’ हा एक स्पेक्ट्रम आहे. त्याला ASD असेही म्हणतात. म्हणजे ‘ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिस्ऑर्डर’ ज्याचे काही उप-प्रकार आहेत.
  • तसेच ह्याच्या तीव्रतेची व्याप्ती पण बॉर्डरलाईन, माईल्ड, मॉडरेट, सीव्हीअर आणि प्रोफाउन्ड अशा वेगवेगळ्या प्रकारात विभागली गेलीय.
  • ‘ऑटिझम’ असलेले प्रत्येक मूल हे दुसऱ्या ‘ऑटिझम’ असलेल्या मुलापेक्षा वेगळे असते.
  • प्रत्येकाच्या ‘क्षमता’ वेगळ्या असतात आणि त्यांना येणाऱ्या ‘अडचणी’ही अलग असतात.

-मेधा पुजारी,पुणे​

 mobile-7798895363

kaizenforautism@gmail.com
"Kaizen" Intervention Center for Autism

 

{ऑटिझम असलेल्या मुलांना वाढवणे पालकांना मोठे आव्हान असते. शिक्षक, नातेवाईक, शेजारी, सहविदयार्थी , मित्रमंडळी या सर्वांनी सहकार्य केले तर या मुलांचे जगणे नक्कीच चांगले होते.त्यांना योग्य वेळी योग्य मार्गदर्शन मिळणे आवश्यक आहे.
अवेअरनेस मंथ मध्ये आपण ऑटिझम विषयी अधिक माहिती जाणून घेऊ. }

-साहित्यसंस्कृती टीम

 

About the Author

Medha Pujari